Gevaarlijke stoffen: breng de risico’s in beeld en werk veilig
Veel medewerkers komen vaker in aanraking met gevaarlijke stoffen dan vaak wordt gedacht. Niet alleen in de chemie of industrie, maar ook in sectoren zoals onderwijs, techniek, logistiek en de bouw. Ruim een miljoen Nederlanders loopt risico op blootstelling en jaarlijks overlijden naar schatting bijna 3.000 mensen als gevolg van werkzaamheden met gevaarlijke stoffen. Dat maakt het noodzakelijk om de risico’s inzichtelijk te maken en veilig werken continu onder de aandacht te brengen. Lees welke stappen u kunt nemen.
In drie stappen naar veilig werken met gevaarlijke stoffen
Stap 1: Inventariseer alle gevaarlijke stoffen
Veilig werken begint met het in kaart brengen van alle gevaarlijke stoffen binnen uw bedrijf. Let hierbij niet alleen op aanwezige producten, maar ook op stoffen die vrijkomen tijdens werkzaamheden. Bij chemicaliën vindt u de risico’s in het veiligheidsinformatieblad (VIB). Alle gegevens moeten worden vastgelegd in een register; voor CMR‑stoffen geldt een aanvullende registratieplicht.
Stap 2: Beoordeel de blootstelling
Vervolgens beoordeelt u de mate van blootstelling. Hierbij kijkt u naar aard, duur, frequentie en wijze van blootstelling. Deze beoordeling bepaalt welke maatregelen nodig zijn. Houd daarbij rekening met wettelijke grenswaarden. Ligt de blootstelling te hoog, dan zijn extra maatregelen verplicht
Stap 3: Neem maatregelen volgens de arbeidshygiënische strategie
Om risico’s te beperken gelden vier stappen:
- Vervangen – Kies waar mogelijk een minder gevaarlijke stof.
- Technische maatregelen – Denk aan ventilatie, afzuiging of werken in gesloten systemen.
- Organisatorische maatregelen – Bijvoorbeeld roulatie of afscherming van werkzones.
- Persoonlijke beschermingsmiddelen – Alleen als laatste stap, zoals handschoenen of adembescherming.
Kijk voor hulpmiddelen op de website van de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Gevaarlijke stoffen zijn niet altijd zichtbaar
Gevaarlijke stoffen zijn lang niet altijd duidelijk herkenbaar. Ze zitten niet alleen in verpakte chemicaliën, maar ontstaan ook tijdens werkprocessen. Denk aan houtstof, kwartsstof, lasrook, dieseluitlaatgassen en zelfs natuurlijke stoffen zoals ruwe olie of bloemmeel. Daardoor komt werken met gevaarlijke stoffen in veel meer organisaties voor dan verwacht.
Gezondheidsrisico’s zijn groot en vaak pas laat merkbaar
De gevolgen van blootstelling lopen uiteen van acute klachten, zoals allergieën, eczeem, verbranding of vergiftiging, tot langdurige schade aan organen, zenuwstelsel of luchtwegen. Ook beroepskanker komt voor. Omdat deze effecten vaak pas jaren later zichtbaar worden, is het risico makkelijk te onderschatten.
Bewustwording: betrek medewerkers actief
Risico’s verminderen lukt alleen als medewerkers goed zijn geïnformeerd. De preventiemedewerker speelt een belangrijke rol in het creëren van bewustzijn. Met presentaties, tips en informatie van vakorganisaties kan hij of zij het onderwerp structureel onder de aandacht brengen.
Zorg voor een helder plan van aanpak
Wanneer de risico’s en benodigde maatregelen bekend zijn, legt u deze vast in een plan van aanpak. Hierin staan de prioriteiten, verantwoordelijkheden en termijnen om veilig werken te waarborgen. In combinatie met training, instructie en regelmatige evaluatie vormt dit de basis voor duurzaam en veilig werken met gevaarlijke stoffen.
