Nieuwe energie na de vakantie: goed voor je medewerkers én je bedrijf
Vakantie zorgt vaak voor minder ziekteverzuim. Vrije dagen geven mensen de kans om op te laden, stress te verminderen en gezond te blijven. Wie regelmatig vakantie neemt, kan beter omgaan met werkdruk en voorkomt gezondheidsklachten. Maar het effect van vakantie gaat verder dan alleen uitrusten. Een periode weg van het werk helpt om afstand te nemen, nieuwe energie op te doen en met een frisse blik terug te komen. Dat kan bijdragen aan minder verzuim en meer veerkracht op de werkvloer. Jan Machek, psycholoog bij ArboNed, vertelt over de impact van vakantie op verzuim.
Vakantie-effect
“We zien in elke vakantieperiode het ‘vakantie-effect’: mensen rusten uit, laden op en melden zich tijdens hun vakantie minder snel ziek”, vertelt Machek. “Dat is positief én biedt kansen. Juist na de vakantie is er ruimte om duurzame inzetbaarheid een impuls te geven. Bijvoorbeeld door in gesprek te gaan over werkdruk, balans en passende aanpassingen op het werk.”
Waarom vrije dagen tellen
Volgens Machek is het belangrijk dat medewerkers hun verlof opnemen. “Vrije dagen helpen bij zowel fysiek als mentaal herstel. Verlof uitstellen of niet opnemen vergroot de kans op gezondheidsklachten. Daardoor kan het verzuim later in het jaar juist toenemen of langer duren. Vakanties werken preventief: ze vergroten de belastbaarheid en helpen om klachten voor te blijven.”
Moment voor gesprek en bijsturing
Na de vakantie komen veel medewerkers terug met nieuwe energie en een frisse blik op hun werk-privébalans. “Maak daar als leidinggevende gebruik van”, vervolgt Machek. “De seizoenen laten zien hoe mensen zich ontwikkelen. In de winter trekken we ons meer terug, in het voorjaar komt alles weer op gang en in de zomer staat alles in bloei. Maar vooral: dan worden de zaadjes geplant voor de periode die volgt. Mensen laden op, krijgen nieuwe ideeën en denken na over hun ambities. Zoek je een goed moment voor een frisse start? Dan is september vaak geschikter dan januari.”
Vakantiegevoel vasthouden begint bij ruimte voor herstel
Uit onderzoek en de praktijk blijkt dat het vakantiegevoel niet alleen ontstaat door vrij zijn, maar vooral door de activiteiten die zorgen voor ontspanning, plezier en herstel. Arbeids- en organisatiepsycholoog Sandra Bleyenberg ziet dat medewerkers dit positieve effect langer kunnen vasthouden als zij ook na de vakantie bewust ruimte blijven maken voor herstel. "Vraag jezelf af welke elementen tijdens je vakantie zorgden voor ontspanning en energie", zegt Bleyenberg. "Denk aan bewegen, tijd buiten doorbrengen, minder haast of meer regie over je dag. Juist die onderdelen kun je ook na je vakantie blijven inzetten." Volgens Bleyenberg is het daarnaast belangrijk om niet alleen te vertrouwen op één lange zomervakantie. Regelmatige herstelmomenten gedurende het jaar, zoals vrije dagen of een lang weekend weg, helpen om energie en veerkracht op peil te houden.
Luister het fragment van Sandra Bleyenberg in het NOS Radio 1 Journaal (tussen 52:30 en 57:00): Beluister het fragment
Tips voor een zachte landing na de vakantie
- Plan een rustige eerste werkdag
Plan niet direct een volle agenda. Begin met het doornemen van je mailbox en stel realistische prioriteiten. - Gebruik het reflectiemoment
Sta stil bij wat je hebt geleerd over je balans. Waar krijg je energie van? En wat kost juist energie? Bespreek dit eventueel met je leidinggevende. - Begin klein en haalbaar
Start met een paar eenvoudige taken en bouw van daaruit verder op. Stel je doelen voor de eerste week realistisch vast. - Houd fijne vakantieritmes vast
Blijf ruimte maken voor gewoontes die je goed doen, zoals wandelen, lezen of sporten. Een korte lunchwandeling kan al helpen. - Bouw pauzes bewust in
Neem regelmatig even afstand van je werk. Zet bijvoorbeeld een reminder om te bewegen of je hoofd leeg te maken. - Kijk vooruit
Een volgende vrije dag of een weekend weg in het vooruitzicht helpt om het ontspannen gevoel langer vast te houden. - Praat erover in je team
Bespreek hoe jullie elkaar kunnen helpen bij een rustige start. En hoe je het werk slim verdeelt als de drukte weer toeneemt.
De afterholidaydip: normaal en meestal van korte duur
Een afterholidaydip komt vaak voor. Je kunt je tijdelijk wat somber voelen, sneller geïrriteerd zijn of minder goed slapen. Dat is geen medisch verschijnsel, maar een normale reactie op de overgang van ontspannen naar weer presteren. “Het is een normale psychologische reactie op de overgang van ontspannen naar presteren,” legt Machek uit. “Niet iedereen ervaart het, en het hangt sterk af van hoe iemand werk betekenis geeft in relatie tot het leven. Waar de één staat te popelen om weer aan de slag te gaan, ziet de ander juist op tegen de start.” Een goede balans tussen inspanning en ontspanning helpt om deze periode soepel door te komen. Blijf bewegen, ga naar buiten en kijk alvast vooruit naar een volgend herstelmoment. Meestal verdwijnt de dip na een paar dagen. Houden de klachten langer aan of nemen ze toe? Dan is het verstandig om de oorzaken te onderzoeken en tijdig ondersteuning in te schakelen.
Wat ArboNed voor werkgevers doet
ArboNed ondersteunt organisaties met praktische adviezen en beleid, zoals:
- Het opzetten of aanscherpen van verzuimprotocollen.
- Duidelijke afspraken over ziekte tijdens vakantie.
- Tips en begeleiding om vakantie, werkdruk en verzuimpreventie structureel onderdeel te maken van het HR-beleid en het gesprek tussen leidinggevende en medewerker.
“De cijfers laten een mooie daling zien tijdens vakantieperiodes,” besluit Machek. “De winst boek je echter in wat je nú doet: regelmaat vasthouden, aandacht voor herstel, en het gesprek over passend werk. Zo benut je het vakantie-effect als brandstof voor de rest van het jaar.”
Dieper duiken in dit onderwerp?
Lees dan het uitgebreide interview met bedrijfspsycholoog Machek op NRC.
