Werken na rouw vraagt om erkenning, ruimte en steun op het werk
Rouw raakt vroeg of laat elke medewerker. Het verlies van een dierbare heeft grote emotionele impact en werkt vaak door in concentratie, energie, motivatie en inzetbaarheid. Medewerkers die uitvallen door rouw blijven gemiddeld 219 dagen uit het arbeidsproces. Dat blijkt uit cijfers van arbodiensten ArboNed en HumanCapitalCare, beide onderdeel van HumanTotalCare en samen werkzaam voor ongeveer 1 miljoen werknemers. Geef medewerkers daarom de ruimte om te rouwen en zorg dat zij zich gehoord en gesteund voelen, adviseren de arbodiensten. Dat verlaagt de drempel om terug te keren naar het werk.
Erken rouw als legitieme reden om niet te kunnen werken
Iedereen rouwt anders. Ook de manier waarop iemand werk combineert met rouw verschilt per persoon. “In alle gevallen is het belangrijk om te erkennen dat rouw een geaccepteerde reden is om je werk even niet te hoeven doen”, licht Jurriaan Penders, bedrijfsarts bij HumanTotalCare toe. Dat betekent dat medewerkers soms tijd nodig hebben voor uitvaartzaken, het regelen van praktische zaken of simpelweg om tot rust te komen.
Wat zegt de wet?
In Nederland bestaat geen wettelijk rouwverlof. In sommige cao’s is wel verlof geregeld. Vaker maken medewerkers gebruik van calamiteitenverlof. Daarbij loopt de doorbetaling meestal door tot en met de dag van de uitvaart.
Kan iemand daarna nog niet (volledig) werken, dan volgt vaak een verwijzing naar de bedrijfsarts. Die adviseert bijvoorbeeld over tijdelijk ziekteverlof of het werken van minder uren.
Werk kan ook steun bieden
Verlof of ziekmelden is niet voor iedereen de beste oplossing. Voor sommige mensen kan werk juist helpen tijdens het rouwproces. Penders: “Werk geeft rouwende medewerkers structuur, zingeving en ook afleiding in het rouwproces. Vooral als zij zich hierin gehoord en gesteund voelen door de leidinggevende en collega’s. Dat maakt de drempel voor terugkeer naar het werk lager. Het is belangrijk dat je met elkaar in gesprek bent en onderzoekt wat iemand nodig heeft.” Werk kan dus steun bieden, mits er ruimte is voor gesprek en aandacht voor wat iemand op dat moment aankan.
Bereid de terugkeer naar het werk samen goed voor
Bespreek iemands terugkeer altijd vooraf, samen met de leidinggevende. Zo kan de leidinggevende collega’s voorbereiden op de terugkeer, bijvoorbeeld met een gesprek of een mail. Dat voorkomt ongemakkelijke situaties als iemand er ineens weer is.
Bespreek daarom vooraf samen:
- hoeveel werk iemand aankan;
- of iemand erover wil praten, en in welke mate;
- hoe de leidinggevende het team informeert.
Zo voorkom je dat iemand onverwacht terugkomt op de werkvloer, terwijl collega’s niet weten hoe zij kunnen reageren.
Steun kan langdurig verzuim voorkomen
Rouw is geen ziekte. Toch kan rouw ervoor zorgen dat iemand tijdelijk niet of minder goed functioneert op het werk. Het verwerken van een verlies kost tijd en vraagt om aanpassing aan een nieuwe situatie. Is daar geen ruimte voor, dan kan rouw leiden tot langdurig verzuim. Steun van leidinggevenden en collega’s speelt daarbij een belangrijke rol. Sheila Peeters, bedrijfsmaatschappelijk werker bij ArboNed, benadrukt dit: “Onnodig verzuim door rouw is te voorkomen, door als werkgever volgend te zijn op wat er volgens de medewerker nodig is, uitgaande van een situatie waar er wederzijds vertrouwen is.”
Zij wijst er ook op dat rouw niet na een paar weken of maanden voorbij is. “Na een verlies is er in het eerste jaar vaak veel aandacht. Je maakt alles voor het eerst alleen mee, en dat heeft grote impact op het functioneren op het werk. In het tweede of derde jaar dringt het besef vaak pas echt door dat het verlies definitief is. Laat het daarom als leidinggevende af en toe terugkomen in gesprekken en vraag hoe het gaat.”
Opvang en ondersteuning
Naast emotionele belasting spelen vaak ook praktische zaken een rol. Denk aan kinderopvang, financiële regelingen of het leeghalen van een huis. Soms gaat een periode van rouw bovendien samen met langdurige mantelzorg. Medewerkers zijn dan al overbelast voordat het daadwerkelijke verlies plaatsvindt. Volgens Penders maakt juist die combinatie medewerkers extra kwetsbaar: “We zien dat medewerkers die tijdens een rouwproces langdurig afwezig zijn geweest, vaak aangeven dat zij onvoldoende steun en begeleiding op het werk hebben ervaren. En hoe langer iemand wegblijft, hoe groter de drempel om terug te keren. Ruimte om zonder bezwaar tijd te nemen, een luisterend oor en praktische steun maken de weg terug naar het werk veel laagdrempeliger.”
Tips om met een rouwende collega om te gaan
Collega’s weten vaak niet goed wat ze moeten zeggen tegen iemand die rouwt. Sommigen durven niet te vragen hoe het gaat, uit angst dat diegene emotioneel wordt. Toch is het bijna altijd beter om wél iets te zeggen, benadrukt Sheila. “Betrokkenheid, zeker in het begin, is goud. Niks laten horen als iemand terug is en meteen overgaan op de orde van de dag is heel teleurstellend en verdrietig.” Een simpele vraag of een korte boodschap laat zien dat iemand gezien wordt. Dat maakt het werken na verlies een stuk minder zwaar.
- Laat de collega zelf aangeven hoeveel werk mogelijk is.
- Negeer het verdriet niet en laat betrokkenheid zien. Weet je niet wat je moet zeggen? Zeg dan eerlijk dat je het niet weet.
- Wijs één contactpersoon aan die de collega begeleidt en aanspreekpunt is op momenten dat het lastig is.
- Blijf de collega begeleiden in de maanden na het verlies, rouw kan nog lange tijd doorwerken.
- Rouw ontstaat niet alleen na het overlijden van een naaste. Ook een scheiding of het verlies van gezondheid kan vergelijkbare gevoelens en klachten geven.