Werken na rouw vraagt om erkenning, ruimte en steun
Rouw treft vroeg of laat iedere medewerker. Het verlies van een dierbare heeft niet alleen grote emotionele impact, maar werkt ook door in concentratie, energie, motivatie en inzetbaarheid. Medewerkers die uitvallen door rouw zijn gemiddeld 219 dagen uit het arbeidsproces. Dat blijkt uit cijfers van arbodiensten ArboNed en HumanCapitalCare, beide onderdeel van HumanTotalCare en gezamenlijk werkzaam voor circa 1 miljoen werknemers. Geef medewerkers ruimte om te rouwen en zorg dat zij zich gehoord en gesteund voelen, adviseren de arbodiensten. Dat verlaagt de drempel voor terugkeer naar werk.
Erken rouw als legitieme reden om niet te kunnen werken
De manier waarop iemand rouwt en omgaat met werk tijdens het rouwproces verschilt per persoon. “In alle gevallen is het belangrijk om te erkennen dat rouw een geaccepteerde reden is om je werk even niet te hoeven doen”, licht Jurriaan Penders, bedrijfsarts bij HumanTotalCare toe. Dat betekent dat medewerkers soms tijd nodig hebben voor uitvaartzaken, het regelen van praktische zaken of simpelweg om tot rust te komen.
Wat zegt de wet?
In Nederland bestaat geen wettelijk rouwverlof. In sommige cao's is wel verlof opgenomen, maar vaker wordt aanspraak gemaakt op het zogenoemde calamiteitenverlof, waarbij de medewerker kan worden doorbetaald tot en met de dag van de uitvaart. Kan de medewerker daarna nog niet (fulltime) werken, dan wordt hij doorverwezen naar de bedrijfsarts voor advies, bijvoorbeeld om een tijdje met ziekteverlof te gaan of tijdelijk minder uren te werken.
Werk kan ook steun bieden
Verlof of ziekmelden is niet voor iedereen de oplossing. Mensen die rouwen kunnen juist ook baat hebben bij werk. Penders: “Werk geeft rouwende medewerkers structuur, zingeving en ook afleiding in het rouwproces. Vooral als zij zich hierin gehoord en gesteund voelen door de leidinggevende en collega’s. Dat maakt de drempel voor terugkeer naar het werk lager. Het is belangrijk dat je met elkaar in gesprek bent en onderzoekt wat iemand nodig heeft.”
Bereid de terugkeer naar het werk samen goed voor
Het is belangrijk om iemands terugkeer vooraf te bespreken, met de leidinggevende erbij. De leidinggevende kan dan de rest van de collega's voorbereiden op iemands terugkeer, met een gesprek of een mailtje. Dan voorkom je verlegenheid als iemand er ineens weer is.
Bespreek daarom vooraf samen:
- Hoeveel werk iemand aankan,
- Of iemand erover wil praten (en in welke mate),
- Hoe de leidinggevende het team informeert.
Dit voorkomt dat iemand plotseling weer binnenkomt zonder dat collega’s weten hoe zij moeten reageren.
Steun kan langdurig verzuim voorkomen
Rouw is geen ziekte, maar kan er wel voor zorgen dat iemand tijdelijk niet of minder goed kan functioneren op het werk. Het kost tijd om een verlies te verwerken en om je aan te passen aan een nieuwe situatie. Wanneer die ruimte er niet is, kan rouw leiden tot langdurig verzuim. Steun van leidinggevenden en collega’s speelt daarbij een belangrijke rol. Sheila Peeters, bedrijfsmaatschappelijk werker bij ArboNed, benadrukt dit: "Onnodig verzuim door rouw is te voorkomen, door als werkgever volgend te zijn op wat er volgens de medewerker nodig is, uitgaande van een situatie waar er wederzijds vertrouwen is.”
Zij wijst erop dat rouw niet over met een paar weken of maanden gaat. "Als je iemand verliest, krijg je het eerste jaar veel aandacht en maak je alles voor de eerste keer alleen mee. Dat heeft ook de grootste impact op op het functioneren op het werk. Maar in het tweede of derde jaar, dringt het besef door dat het verlies definitief is. Laat het dus als leidinggevende nog eens in de zoveel tijd terugkomen in gesprekken, vraag even hoe het gaat."
Opvang en ondersteuning
Naast emotionele belasting komen er vaak praktische uitdagingen bij kijken, zoals kinderopvang, het regelen van financiële zaken of het leeghalen van een huis. Soms gaat een periode van rouw ook nog eens gepaard met langdurige mantelzorg, waardoor medewerkers al overbelast zijn voordat het daadwerkelijke verlies plaatsvindt. Volgens Penders leidt juist die combinatie vaak tot extra kwetsbaarheid: “We zien dat medewerkers die tijdens een rouwproces langdurig afwezig zijn geweest, vaak aangeven dat zij onvoldoende steun en begeleiding op het werk hebben ervaren. En hoe langer iemand wegblijft, hoe groter de drempel om terug te keren. Ruimte om zonder bezwaar tijd te nemen, een luisterend oor en praktische steun maken de weg terug naar het werk veel laagdrempeliger.”
Tips om met een rouwende collega om te gaan
Collega's weten vaak niet goed hoe ze om moeten gaan met een rouwende collega. Sommige mensen durven niet te vragen hoe het met iemand gaat, bang als ze zijn dat diegene in huilen uitbarst. Toch is het altijd beter om wél iets te zeggen, zegt Sheila. "Betrokkenheid, zeker in het begin, is goud. Niks laten horen als iemand terug is en meteen overgaan op de orde van de dag is heel teleurstellend en verdrietig."
- Laat uw collega zelf aangeven hoeveel werk hij of zij kan doen.
- Negeer het verdriet niet, maar laat uw betrokkenheid zien. Als u niet weet wat u moet zeggen, zeg dan dat u het niet weet.
- Stel een contactpersoon aan die de collega begeleidt en een aanspreekpunt is als het even moeilijk gaat.
- Blijf de collega begeleiden in de maanden na het verlies, rouw kan nog lange tijd doorwerken.
- Niet alleen het overlijden van een naaste kan gevoelens van rouw oproepen: veel mensen hebben vergelijkbare klachten na een scheiding of het verlies van gezondheid.