Arbeidsrisico’s verminderen
Je verkleint de kans op ongelukken en gezondheidsklachten als je weet welke arbeidsrisico’s medewerkers lopen in je bedrijf. Pak je die risico’s aan, dan daalt het verzuim en werken mensen gemotiveerd, efficiënt en veilig.
Daarnaast ben je wettelijk verplicht om te zorgen voor een gezonde en veilige werkomgeving.
Op deze pagina lees je:
- welke arbeidsrisico’s het vaakst voorkomen;
- waarom deze arbeidsrisico’s kunnen leiden tot verzuim en uitval;
- hoe je arbeidsrisico’s praktisch vermindert met een Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en gerichte maatregelen;
- welke ondersteuning ArboNed hierbij biedt.
Gevaarlijke stoffen
Ruim een miljoen Nederlanders werkt met gevaarlijke stoffen. Jaarlijks overlijden volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar schatting bijna 3.000 mensen door blootstelling aan deze stoffen. Toch realiseren veel werkgevers zich niet dat zij ermee werken.
Wordt er binnen je bedrijf gewerkt met gevaarlijke stoffen? Dan ben je verplicht deze te registreren en een Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) gevaarlijke stoffen uit te voeren. In deze inventarisatie beoordeel je de aard, mate en duur van de blootstelling. Op basis daarvan neem je maatregelen om schade te voorkomen. Een arbeidshygiënist kan hierbij ondersteunen.
Bij gevaarlijke stoffen gaat het niet alleen om synthetische chemicaliën. Ook stoffen die ontstaan tijdens werkprocessen vallen hieronder. Breng per werkplek in kaart welke stoffen aanwezig zijn, wat de risico’s zijn en of medewerkers eraan worden blootgesteld.
Schadelijk en hinderlijk geluid
Dagelijks worden ongeveer 900.000 medewerkers blootgesteld aan schadelijk geluid, vooral in de bouw en industrie. Onder schadelijk geluid is sprake bij een niveau boven 80 dB(A). Vaak is dat het geval als een normaal gesprek voeren op ongeveer een meter afstand niet mogelijk is. Is dit dagelijks aan de orde? Dan ben je verplicht passende maatregelen te nemen.
Gehoorschade is niet te genezen, maar wel te voorkomen. Zowel werkgever als werknemer hebben hierin een verantwoordelijkheid. Veilig werken gaat verder dan stillere machines, duidelijke instructies en beschermingsmiddelen. Veilig gedrag is minstens zo belangrijk. Denk aan het consequent dragen van gehoorbescherming.
Ook hinderlijk geluid kan klachten veroorzaken, zowel boven als onder de 80 dB(A). Voorbeelden zijn concentratieverlies, slechte spraakverstaanbaarheid, onvoldoende privacy, schrikreacties en eentonigheid.
Machineveiligheid
Werken met machines, apparaten, elektrisch gereedschap en installaties brengt risico’s met zich mee. Machines kunnen gevaarlijk zijn, of gevaarlijk worden door slijtage of veroudering. Je verkleint de kans op ongevallen door ervoor te zorgen dat medewerkers machines veilig gebruiken en dat deze voldoen aan alle veiligheids- en keurmerken.
De wetgeving voor machineveiligheid is gebaseerd op Europese richtlijnen. De Richtlijn Arbeidsmiddelen is in Nederland geïmplementeerd in het arbobesluit. Voor alle bestaande machines moet een risicobeoordeling worden uitgevoerd om het juiste veiligheidsniveau te bepalen. Een veiligheidskundige kan hierover adviseren.
Werkplekinrichting
Mensen brengen een groot deel van hun tijd door op het werk. Daarom moet elke werkplek voldoen aan veiligheids- en gezondheidseisen. Dat geldt voor productie- én kantooromgevingen. Slecht ingerichte werkplekken kunnen leiden tot gezondheidsklachten en ongevallen. Een goede werksituatie verlaagt het verzuim, beperkt bedrijfskosten en draagt bij aan productiviteit en werkplezier van je medewerkers.
Een ergonoom kan adviseren over werkplekinrichting, meubilair en hulpmiddelen. Ook bij nieuwbouw, verbouwing, verhuizing of nieuwe werkconcepten zoals flexwerken en thuiswerken is deze expertise waardevol. Een goed ingerichte thuiswerkplek is extra belangrijk nu thuiswerken voor veel mensen structureel is.
Beeldschermwerk
Op kantoor wordt veel gewerkt met beeldschermen: computers, tablets, displays en smartphones. Gemiddeld kijken we per dag bijna net zo lang naar een scherm als we slapen. Beeldschermwerk kan leiden tot klachten zoals hoofdpijn en nek‑, schouder‑ en armklachten. Deze klachten kunnen uiteindelijk zorgen voor (langdurig) verzuim.
Een ergocoach helpt medewerkers bij het goed instellen van de beeldschermwerkplek. Ook kun je een medewerker, zoals de preventiemedewerker, hiervoor laten trainen.
Fysieke belasting
Te zwaar tillen, veel dragen, werken met trillend gereedschap of langdurig in een ongunstige houding werken. Het zijn veelvoorkomende oorzaken van klachten aan het bewegingsapparaat. Vooral in de bouw, zorg en logistiek komt dit vaak voor. Ook te weinig bewegen of te lang zitten is ongezond.
Laat de werkhouding en fysieke belasting beoordelen door een preventiemedewerker of externe deskundige, zoals een ergonoom. Zo voorkom je dat klachten chronisch worden.
Verlichting
Verlichting heeft invloed op het welzijn en de prestaties van medewerkers. Te fel of juist te weinig licht kan leiden tot vermoeidheid en fouten. Je beperkt risico’s door de lichtsterkte en lichtkleur af te stemmen op de omgeving en werkzaamheden. Schaduwvorming, reflecties en grote contrastverschillen moeten worden voorkomen.
Verlichting kan ook positief bijdragen, bijvoorbeeld door licht te gebruiken dat alertheid stimuleert. Een arbeidshygiënist kan hierover adviseren.
Binnenklimaat
Klachten zoals droge ogen, hoofdpijn en vermoeidheid kunnen samenhangen met het binnenklimaat. Het thermisch binnenklimaat op de werkplek heeft direct invloed op het comfort en productiviteit van je medewerkers. In extreme gevallen kan het zelfs leiden tot blijvende gezondheidsschade.
Door technische en organisatorische maatregelen te nemen verbeter je het binnenklimaat. Ook hierbij kan een arbeidshygiënist ondersteunen.
Hittebelasting en werken in de kou
Wat je kon lezen over het binnenklimaat geldt ook voor de aanpak van hittebelasting en voor werken in de kou: in extreme gevallen kan het gezondheidsschade tot gevolg hebben. Bij extreme warmte of kou kan het lichaam zijn temperatuur niet goed reguleren. Dit brengt risico’s met zich mee. Ook als de temperatuur te veel daalt, kunnen lichaamsfuncties verstoord raken
Je voorkomt problemen door bijvoorbeeld te werken met een maximale tijd op de werkplek en een vaste verhouding tussen werken en rusten. Ook voor deze situaties kan een arbeidshygiënist adviseren over passende maatregelen.
Psychosociale arbeidsbelasting
Arbeidsrisico’s gaan niet alleen over de werkplek en werken met machines. Ook de omgang met collega’s en leidinggevenden kan veel invloed hebben op hoe iemand zich voelt. Zeker als er sprake is van pesten, agressie en geweld, discriminatie of (seksuele) intimidatie. Deze vormen van psychosociale arbeidsbelasting (PSA) hebben ingrijpende gevolgen; mensen kunnen er letterlijk ziek van worden. Ook werkdruk valt onder psychosociale arbeidsbelasting. PSA kan leiden tot werkstress, beroepsziekte #1 en is verantwoordelijk voor een kwart van het langdurig psychisch verzuim.
Als werkgever ben je verplicht deze risico’s te voorkomen of te beperken. De aanpak op ongewenste situaties, zoals pesten of discriminatie, leg je vast in een wettelijk verplicht PSA-beleid. Dit beleid kun je zelf opstellen of samen met een externe bedrijfsmaatschappelijk werker. Klanten van ArboNed kunnen exclusief profiteren van de diensten van een bedrijfsmaatschappelijk werker.
Pesten op het werk
Volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid krijgt één op de tien medewerkers te maken met pestgedrag. Pesten kan grote gevolgen hebben. Medewerkers die het mikpunt zijn van pesterijen krijgen vaak minder zelfvertrouwen en komen in een sociaal isolement terecht. Medewerkers worden hierdoor gekwetst en voelen zich mentaal niet meer veilig op hun werk. Ze kunnen slaapproblemen ontwikkelen en hun productiviteit gaat achteruit. Uiteindelijk melden ze zich ziek en kan de spanning ertoe leiden dat de medewerker uitvalt met een burn-out. Als het echt zo ver komt, ben je een medewerker gemiddeld 10 maanden kwijt. De Arbowet verplicht werkgevers om een anti-pestbeleid te voeren als onderdeel van het PSA-beleid.
Discriminatie, waaronder seksuele intimidatie
Discriminatie en (seksuele) intimidatie hebben vergelijkbare gevolgen als pesten. De persoonlijke waardigheid en mentaal welzijn van medewerkers worden aangetast. Ze kunnen slaapproblemen ontwikkelen en hun productiviteit gaat achteruit. Uiteindelijk melden ze zich ziek en kunnen zelfs arbeidsongeschikt raken.
Agressief gedrag
Intimiderend gedrag is de meest voorkomende vorm van ongewenst gedrag op het werk door externen. Niet alleen klanten en leveranciers maken zich er schuldig aan, ook collega's en leidinggevenden kunnen zich agressief of intimiderend gedragen. Een op de vijf medewerkers krijgt te maken met agressief gedrag op de werkvloer.
Een duidelijk PSA-beleid maakt helder wat wel en niet acceptabel is. Daarbij hoort ook een vertrouwenspersoon en een klachtencommissie .
Vertrouwenspersoon
Neerbuigende opmerkingen, agressie, pesten. Het zijn problemen die in elk bedrijf kunnen voorkomen, maar waar slachtoffers vaak niet zomaar over durven spreken. Een vertrouwenspersoon verlaagt de drempel om ongewenst gedrag te bespreken. Dit draagt bij aan een sociaal veilige werkplek en duurzame inzetbaarheid.
Arbeidsrisico’s in productie en kantoor
Welke arbeidsrisico’s het meest voorkomen, hangt af van de werkomgeving. In deze aparte artikelen lees je meer over de belangrijkste risico’s in productieomgevingen en op kantoor.
Hoe verklein je arbeidsrisico’s?
Waar gehakt wordt, vallen spaanders. Verklein je de arbeidsrisico’s, dan zal het verzuim binnen je bedrijf verlagen. Een goede inschatting en aanpak van de arbeidsrisico’s hoort daarbij. De wettelijk verplichte Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) is hiervoor een belangrijk middel.
Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E)
Elk bedrijf met personeel moet inventariseren of het werk gevaarlijk of ongezond kan zijn voor medewerkers, zodat er waar nodig maatregelen getroffen kunnen worden. Dat doet je met de wettelijk verplichte RI&E. Met behulp van het RI&E-stroomschema kun je bepalen of je verplicht bent een RI&E uit te voeren en/of te laten toetsen.
Als je alle arbeidsrisico’s in je bedrijf hebt geïnventariseerd en geëvalueerd, stel je een Plan van aanpak op. Dit is in feite een praktische to-dolijst waarin je bij elk verbeterpunt vermeldt wie het punt oppakt, hoe dat gebeurt en wanneer het klaar moet zijn.
Voor de RI&E is het verder belangrijk te weten dat de werknemersvertegenwoordiging (bijvoorbeeld OR of Personeelsvertegenwoordiging (PVT)), instemmingsrecht heeft. Zij moet onder meer instemmen met het RI&E-instrument, de getoetste RI&E en het Plan van aanpak. Het is dan ook verstandig om de leden van de werknemersvertegenwoordiging in een vroeg stadium te betrekken bij het opstellen van de RI&E en het Plan van aanpak.
Preventief medisch onderzoek (PMO)
Het PMO geeft je medewerkers inzicht in hun gezondheid, leefstijl en gezondheidsrisico’s. Je krijgt (op groepsniveau) inzicht in de mentale en fysieke gezondheid van je mensen en beperkt daarmee gezondheidsrisico’s.
Veiligheidstrainingen
Bedrijven die samen met hun medewerkers willen werken aan een veilige werkplek, om (bedrijfs-)ongevallen te voorkomen, doen er goed aan veiligheidstrainingen te volgen. Bied je deze trainingen aan, dan zorg je ervoor dat iedereen veiliger werkt, dat het aantal ongevallen vermindert en het verzuim daalt.
Keuringen
Elke functie stelt zowel mentale als fysieke eisen aan je medewerkers. Het is belangrijk om regelmatig te onderzoeken of zij in staat zijn te voldoen aan de (zware) eisen, zodat ze zichzelf én anderen niet in gevaar brengen. Voor bepaalde beroepen zijn medische keuringen zelfs verplicht.
Rol van de preventiemedewerker
Elk bedrijf moet één of meer preventiemedewerkers hebben. Deze ondersteunt bij de RI&E, adviseert over maatregelen en werkt samen met de bedrijfsarts en andere deskundigen. Bij kleinere bedrijven (maximaal 25 medewerkers) kan de directeur/eigenaar ook zelf de rol van preventiemedewerker op zich nemen.
Veelgestelde vragen
In de Arbowet heeft de preventiemedewerker een belangrijke rol. Lees hier de antwoorden op alle veelgestelde vragen.
De preventiemedewerker is geïntroduceerd om bedrijven ‘binnenshuis’ meer deskundigheid te laten ontwikkelen rond gezondheidsrisico’s en preventie. Wie dagelijks op de werkvloer is en onderdeel uitmaakt van de bedrijfscultuur, kan eventuele arbeidsrisico’s in een vroeg stadium signaleren.
De wettelijke taken van een preventiemedewerker:
- Het (mede) opstellen en uitvoeren van de Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).
- Het adviseren van en nauw samenwerken met de ondernemingsraad / personeelsvertegenwoordiging over een goed arbeidsomstandighedenbeleid en het (mede) uitvoeren van eventueel benodigde maatregelen.
- Het adviseren van en samenwerken met de bedrijfsarts en andere arbodienstverleners.
Arbeidsongeval melden
Ernstige en dodelijke arbeidsongevallen moet je direct melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Dit kan telefonisch of via het online meldformulier.
Meer informatie
