Veel gestelde vragen over werkstress

Symptomen, preventie, werkstress, stress, burn-out en meer

In dit overzicht proberen wij de meest gestelde vragen en antwoorden over werkstres te beantwoorden.

Algemeen

Wat is werkstress?

Stress ontstaat wanneer de druk zo hoog is dat de grens van het persoonlijk aanpassingsvermogen wordt overschreden. Stress in of door de werksituatie wordt werkstress genoemd. Iemand is of acht zich niet in staat om aan de door de werkomgeving gestelde eisen te voldoen.

Wat is de visie van ArboNed op stress?

Niet alle stress is negatief. Een bepaalde mate van stress kan zelfs zorgen voor verbeterde prestaties. Echter, wordt de spanning te groot dan begint het onze prestaties te schaden. Op lange termijn kan het serieuze gevolgen hebben voor ons functioneren en gezondheid. Stress kan gezien worden als een signaal die jou iets duidelijk wilt maken. Wat is er nu precies aan de hand? Stress is vaak gerelateerd aan bepaalde werkeisen en/of problemen in de privésfeer. Vaak kunnen deze verminderd worden. Ook kan men nieuwe overtuigingen en vaardigheden aanleren om met de situatie om te gaan.

Verschil tussen werkstress en werkdruk

Van werkdruk is sprake als iemand te veel werk moet verrichten voor de gestelde tijd en/of in een hoog tempo zijn/haar werk moet verrichten. Werkdruk kan tot stress leiden als het te lang aanhoudt en iemand zich hier onvoldoende van kan herstellen en/of er te weinig energie bronnen aanwezig zijn. Dit is gebaseerd op het Job Demands-Resources model.

Wat betekent het Job Demands-Resources model voor werkstress?

Het Job Demands-Resources model (JD-R model) is een veelgebruikt model welke inzicht geeft in de relatie tussen werkkenmerken en persoonlijke kenmerken enerzijds, en stress en burn-out anderzijds. De werkkenmerken kunnen onderscheiden worden in werkeisen (job demands) en energiebronnen (job resources).

Werkeisen zijn de fysieke, psychologische, sociale en organisatorische factoren in het werk die inspanning vereisen. Onder werkeisen vallen bijvoorbeeld werkdruk, geestelijke belasting, fysieke belasting en emotionele belasting. Als de inspanningen om aan de werkeisen te voldoen te hoog zijn, er onvoldoende herstel plaatsvindt en er onvoldoende energiebronnen aanwezig zijn, kunnen werkeisen leiden tot stressreacties. Dit wordt het uitputtingsproces genoemd.

Energiebronnen zijn de fysieke, psychologische, sociale en organisatorische factoren in het werk die helpen om te gaan met de werkeisen, bij het bereiken van doelen en persoonlijke groei stimuleren. Onder energiebronnen vallen bijvoorbeeld carrièremogelijkheden, steun van collega’s en leidinggevenden, participatie in besluitvorming, autonomie en feedback.

Is werkstress te meten?

Ja. U kunt meten hoeveel stress je op een bepaald moment ervaart. En dit vervolgens afzetten tegen referentiegroepen. Of u structureel te veel werkstress heeft, hangt weer af van de balans tussen de ervaren stress en de aanwezige energiebronnen. Die is moeilijker te meten want die is erg persoonlijk. Door de balans op te maken kunt u wel aflezen of u structureel te veel stress ervaart. ArboNed kan u helpen de balans op te maken. Met behulp van PMO, EngagementScan en Energiemeter kunnen wij stress in kaart brengen. In PMO en EngagementScan komen verschillende werkeisen, energiebronnen en persoonlijke hulpbronnen uitvoerig aan bod. Welke werkeisen, energiebronnen en persoonlijke hulpbronnen er precies worden uitgevraagd wordt afgestemd met u. Na het invullen ontvangen uw werknemers een individueel rapport en u een groepsrapport. Aanvullend kan er gekozen worden voor een individueel terugkoppelgesprek met iemand waarin de resultaten worden besproken en handvatten worden aangereikt om de duurzame inzetbaarheid van de desbetreffende werknemer te vergroten.

Is er verschil tussen de gevolgen van werkstress, fysiek of psychisch?

Ja, bijvoorbeeld in moeheid. Fysiek of psychisch moe kan verschillen. Bijvoorbeeld moe zijn fysiek zwaar tillen voelt anders dan je moe voelen omdat het werk te ingewikkeld is. We weten echter dat de twee elkaar beïnvloeden. Een goede fysieke gezondheid en lifestyle is een persoonlijke hulpbron die je energieker laat voelen.

Belangrijke cijfers rondom werkstress

  • Van het langdurig verzuim wordt 20% veroorzaakt door stress.
  • Een werknemer die uitvalt met een burn-out, zit gemiddeld 242 dagen thuis.
  • Bij uitval door spanningsklachten duurt het verzuim gemiddeld 167 dagen.
  • Een werknemer die uitvalt met overspannenheid moet een werkgever gemiddeld 183 dagen missen.
  • 30% van de Nederlanders heeft last van slaapproblemen. Stress kan zorgen voor slaapproblemen en te weinig slaap zorgt ervoor dat je kwetsbaarder bent voor stress.

Symptomen van werkstress

Wat zijn de symptomen van werkstress?

De symptomen van werkstress zijn alertheid en concentratie. U kunt veel doen in beperkte tijd. Lichamelijk krijgt u het misschien warm en een beetje zweten om de warmte kwijt te raken is niet ongewoon. Als het stressmoment voorbij is, zwakken deze symptomen af. Uw lichaam heeft tijd om te herstellen.

Wat zijn de symptomen van ongezonde werkstress?

Bij werkstress heeft uw lichaam geen tijd om te herstellen. Er zijn veel symptomen die kunnen wijzen op stress. U kunt zich onrustig of moe voelen en er komt minder uit uw handen. U kunt ook snel geïrriteerd zijn of zelfs agressief. Maar ook fysieke klachten kunnen een rol spelen zoals hoofdpijn of maag- en darmklachten.

Signalen die kunnen wijzen op stress kunnen geclusterd worden en zijn als volgt:

Denken Emotie
  • besluiteloos/piekeren
  • concentratieproblemen
  • verstrooid/vergeetachtig
  • ongeïnteresseerd 
  • van hak op de tak/niets afmaken
  • afwezig/ prioriteiten verwarren
  • ontevreden/prikkelbaar
  • onzeker/ongemotiveerd
  • agressief/desinteresse
  • lusteloos
  • wisselende stemmingen
  • opgejaagd/schuldgevoel
Fysiek Gedrag
  • hoofdpijn/nek- of rugpijn
  • zweten/ slecht slapen
  • maag- of darmklachten
  • onrust/moe
  • aankomen/afvallen
  • hartkloppingen/duizeligheid
  • snel geïrriteerd/agressief
  • meer roken/drinken/geremd
  • meer medicijngebruik
  • snel huilen/vaker ziekmelden
  • irriteren aan anderen
  • slecht presenteren/kleine ongelukjes

 

Waar komt werkstress vandaan?

Als u te hard moet werken om aan de eisen van het werk te voldoen en u niet kunt opladen kunt u stress krijgen. Er kunnen zich ook gebeurtenissen in de privésfeer voordoen die voor stress zorgen. Bijvoorbeeld: ziekte, ziekte en/of overlijden van dierbaren, scheiding, verhuizing, zwangerschap en geboorte, problemen in de opvoeding, financiële problemen, trouwen en ontslag. De mate waarin u reageert met stress is voor een groot deel ook afhankelijk van individuele kenmerken.

Hoe krijg je werkstress?

Als de inspanningen om aan uw werkeisen te voldoen te hoog zijn, er onvoldoende herstel plaatsvindt en er onvoldoende energiebronnen volgens het JD-R model aanwezig zijn, kunnen werkeisen overgaan in werkstressoren en leiden tot stressreacties. Dit is het uitputtingsproces. Mensen met bepaalde persoonlijke kenmerken en overtuigingen zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van stressklachten en burn-out dan anderen. Vaak wordt iemand die snel piekert, zich veel zorgen maakt, weinig zelfvertrouwen heeft en een passieve manier om met problemen om te gaan in verband gebracht met stress. Extraverten lijken juist minder risico te lopen op stressklachten en burn-out.

Wat zijn de typische stressklachten die werk gerelateerd zijn?

De symptomen voor te veel stress zijn voor werkstress of privé-stress nagenoeg hetzelfde. Op de werkvloer worden de klachten uiteraard zichtbaar ten opzichte van het werk of collega’s. Dus bijvoorbeeld een lagere productiviteit, moeite hebben met veranderingen op de werkvloer of in de werkzaamheden. Cynischer over de werkdruk of het bedrijf, sneller geïrriteerd naar de collega’s en ontevredenheid zijn ook symptomen. Het symptoom die het meest werk gerelateerd is, is het ziek melden. Even een dagje niet naar werk om bij te komen.

Wat veroorzaakt werkstress?

Wat precies werkstress veroorzaakt, ligt aan verschillende factoren. Wat voor werk doet u uit? Hoe is uw privésituatie? Ervaart u thuis ook stress? En wat voor persoon bent u? Maakt u zich snel druk of gaat u gemakkelijk over uw grenzen heen? Onderzoek heeft uitgewezen dat ziekmeldingen veroorzaakt door stress het vaakst voorkomt onder werknemers van 35-44 jaar. Onder werknemers van 45 jaar en ouder neemt het aantal ziektedagen veroorzaakt door stress wel toe, vaak door de stressvolle combinatie van mantelzorg en werk. Ook is bewezen dat vrouwen door stress langer ziek blijven dan mannen.

Preventie verzuim door werkstress

Wat zijn energiebronnen om verzuim door werkstress te voorkomen?

Energiebronnen zijn de fysieke, psychologische, sociale en organisatorische factoren in het werk die helpen om te gaan met de werkeisen. Onder energiebronnen vallen bijvoorbeeld carrièremogelijkheden en feedback, steun van collega’s en leidinggevenden, participatie in besluitvorming en vrijheid bij het uitvieren van de werkzaamheden.

Wat zijn persoonlijke hulpbronnen om verzuim door werkstress te voorkomen?

Persoonlijk hulpbronnen worden los gezien van energiebronnen. Persoonlijke hulpbronnen zijn eigenschappen van werknemers die de weerbaarheid en het vermogen om de omgeving op een succesvolle manier te beïnvloeden weerspiegelen. Voorbeelden zijn waargenomen eigen competentie en emotionele stabiliteit. Persoonlijke hulpbronnen maken het behalen van werkdoelen mogelijk en dragen bij aan persoonlijke ontwikkeling.

Meest voorkomende energiebronnen tegen werkstress

Voor jongeren – zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek van ArboNed - is groei en ontwikkeling een drijfveer, en je ziet veelal bij ouderen dat autonomie een motivator is. Gebrek hieraan kan leiden tot werkstress. Vanuit de wetenschap wordt een diversiteit aan drijfveren onderscheiden. Denk aan eigen regelruimte, zelfstandigheid, sociale steun van thuis, sociale verbinding met collega’s, feedback, inspraak, persoonlijke ontwikkeling. De verdeling en de belangrijkheid van die basisbehoeften verschilt per persoon. Logisch dat de keuze en de passendheid van werk hiermee samenhangen. Groepen kunnen ook gemeenschappelijke basisbehoeften hebben. Werknemers in de zorg bijvoorbeeld, zijn sterk gericht op verbondenheid. In die sector is daarom de tijd voor het praatje met de cliënt van belang. In het onderwijs hebben werknemers meer de behoefte aan groei en ontwikkeling. Inspelen op die basisbehoeften is een belangrijke voorwaarde voor het optimaal functioneren van werknemers. Personen die aangesloten zijn op hun basisbehoefte presteren beter, los van de druk die zij ervaren. Niet meer aangesloten zijn op deze behoeften kan symptomen van werkstress met zich meebrengen.

Hoe gaat u om met werkstress?

Het is ook belangrijk om de eerste signalen van stress te leren herkennen. Welke klachten ervaart u bij stress en wat kunt u doen om deze klachten te verminderen? Wat levert stress op? Waar krijgt u (weer) energie van? Hierbij is het ook belangrijk om aandacht te besteden aan het mobiliseren van sociale steun. Bij ernstige stress- en burn-outklachten achten wij professionele steun noodzakelijk. Denk hierbij aan een bedrijfsmaatschappelijk werker of het open spreekuur van de bedrijfsarts met eventuele doorverwijzing naar een psycholoog. Werkgevers hebben een rol in het (leren) herkennen van stresssignalen en dit bespreekbaar te maken met de werknemer. Belangrijk is open te staan voor het gesprek, een luisterend oor te bieden, én samen oplossingsrichtingen te benoemen en deze op te volgen.

Wat werkt preventief tegen stress- en burn-outklachten?

Sturen op vergroten van verschillende energiebronnen en het beperken van verschillende stressoren werkt om werkstress te voorkomen. Dit zal ook de bevlogenheid onder werknemers vergroten. U kunt het belang van een gezonde werk-privébalans uitdragen door bijvoorbeeld communiceren dat het werk zo veel mogelijk in de afgesproken uren moet worden gedaan. U als werkgever heeft veelal een voorbeeldfunctie, dus u zou het goede voorbeeld moeten geven. Ook hier is het belangrijk om goed contact te onderhouden met werknemers. Vraag actief hoe het gaat. Daarbij zijn er op groepsniveau trainingen om om te gaan met werkstress. Zo leert u bij de training 'Omgaan met verzuim door stress' de signalen van stress te herkennen en ontvangt u preventieve handvatten om verzuim door stress te voorkomen. 

Boek de training nu

Hoe vermindert u uw ongezonde werkstress?

Als u veel stress door werk ervaart, wordt vaak een aanpak gehanteerd die zich richt op het verminderen van de werkdruk. Door wetenschappelijk onderzoek weten we dat dit helpt als iemand al psychisch ziek is, maar dat dit niet de oplossing is om ziekte door werkstress en langdurig uitval te voorkomen en écht aan te pakken. Juist het benutten van energiebronnen (zoals hulp vragen aan anderen en werk op een andere manier invullen) is de sleutel om stress te verminderen en te beschermen tegen psychische klachten, als gevolg van werkstress of een burn-out. Personen die op hun energiebronnen aangesloten zijn en deze blijven benutten, gaan namelijk anders met de ervaren werkdruk om. Wilt u weten wat het in uw persoonlijke geval het beste werkt? U kunt dan direct en vrijblijvend contact met ons opnemen via onze speciale advieslijn: 030 299 60 60 (op werkdagen van 09:00 tot 17:30).

Informatie voor werkgever

Hoe gaat u als werkgever om met werkstress bij al de verschillende werknemers?

Heeft u meerdere werknemers in dienst, dan lijkt het een onmogelijke opgave. Elk persoon is anders, heeft andere stressoren en andere energiebronnen dus ervaart werkstress dus ook anders. En de business gaat door. Wat moet u als werkgever met die werkstress? Ga hier vooral over in gesprek met uw werknemers. Als u merkt dat energiegevers en -nemers invloed hebben op het werk en rendement is het belangrijk dit te bespreken. U kunt dan aangeven wat u hiervan vindt en wat u van de werknemers verwacht. Belangrijk is om goede afspraken met elkaar te maken, want begrip is enerzijds heel belangrijk, maar ook verwachtingen en de voortgang van het werk. ArboNed kan u daarbij ook helpen met behulp van PMO, EngagementScan of Energiemeter. In PMO en EngagementScan komen verschillende werkeisen, energiebronnen en persoonlijke hulpbronnen uitvoerig aan bod. Welke werkeisen, energiebronnen en persoonlijke hulpbronnen er precies worden uitgevraagd wordt afgestemd met de werkgever. Na het invullen ontvangen werknemers een individueel rapport en de opdrachtgever een groepsrapport. Aanvullend kan er gekozen worden voor een individueel terugkoppelgesprek met een werknemer waarin de resultaten worden besproken en handvatten worden aangereikt om de duurzame inzetbaarheid van de desbetreffende werknemer te vergroten. Daarnaast bieden wij op groepsniveau verschillende workshops aan:

Is werkstress de verantwoordelijkheid van de werkgever?

Binnen het arbeidsomstandighedenbeleid bent u als werkgever wettelijk verplicht aandacht te besteden aan het voorkomen van ‘psychosociale arbeidsbelasting’ (PSA). De Arbowet noemt hierbij vijf thema’s: discriminatie, seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en werkdruk. Als voorkomen niet mogelijk is, moet ongewenst gedrag zoveel mogelijk worden beperkt. Heeft u geen PSA-beleid, dan riskeert u een boete vanuit de arbeidsinspectie of u kunt door een werknemer aansprakelijk worden gesteld. ArboNed kan u ondersteunen en adviseren om een PSA-beleid vorm te geven.

Informatie voor werknemer

Hoe maak je werkstress bespreekbaar?

Tijdig aan de bel trekken is een verantwoordelijkheid van de werknemer, het aangeven van grenzen en vragen van hulp hoort daarbij. De werkgever kan wel het veld effenen, door een klimaat te scheppen waarin men zich veilig genoeg voelt om dit bespreekbaar te maken én om vertrouwen te hebben dat het bespreekbaar maken ook nut heeft. De werkgever kan hiervoor actief het gesprek openen. Het inschakelen van een professional zoals een bedrijfsarts of andere arbo professional kan helpen om het gesprek te faciliteren. ArboNed kan u hierbij helpen. Neem daarvoor direct contact met ons op via 030 299 62 77.

Hoe voorkom je ziekteverzuim door werkstress?

Door signalen van werkstress te herkennen en tijdig actie te ondernemen, kunt u ziekteverzuim door stress en langdurig uitval voorkomen. Let op de verschillende symptomen van werkstress. Door de signalen van werkstress op tijd te herkennen kunt u ziekteverzuim voorkomen. Let op, voorkomen is niet alleen de stressoren te verminderen. Het gaat ook om de energiebronnen (waar haalt u energie uit) vast te stellen en die juist te verminderen. Zo raakt u weer in balans.

Werkstress en burn-out

Wat is een burn-out?

Onder burn-out verstaan wij een langdurige negatieve, geestesgesteldheid die primair gekenmerkt wordt door uitputting en gepaard gaat met spanningsklachten, verminderd functioneren en een cynische werkhouding. De term burn-out (letterlijk vertaald: opbranden) is een metafoor die betrekking heeft op de mentale uitputting. Zoals een vuur kan doven door onvoldoende brandstof, zo kan iemand zijn werklust uitdoven door een gebrek aan mentale energie.  Het is de negatieve optelsom van iemand uitput en van wat iemand motiveert (energie geeft) in met name het werk. U kunt dit vergelijken met een bankrekening. Als een werknemer werk heeft wat hem boeit en steun geeft, dan wordt er steeds geld bijgestort en is er gemiddeld een overschot. Als het werk zodanig zwaar is dat dit leidt tot te grote uitputting, dan komt iemand rood te staan. Als dit tijdelijk is, is dat niet zo erg. Zeker als er later geld teruggestort wordt. Maar dit kan niet langdurig zonder dat het gevolgen heeft voor de mentale gezondheid.

Wat is het verschil tussen werkstress en een burn-out?

Langere ongezonde werkstress leidt vaak tot overspannenheid. Overspannen in de huidige definitie is een klinisch beeld met als kenmerk stress-gerelateerde klachten, die grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven. Een werknemer is moe, gespannen, prikkelbaar, emotioneel labiel, lijdt aan concentratieverlies en/of slaapt slecht. Het sociaal of beroepsmatig functioneren is dermate beperkt door klachten dat het werk niet meer kan worden vervuld. Degene valt uit en de duur van de problematiek loopt tot circa drie maanden. De ’chronische vorm’ van werkgerelateerde overspannenheid met een langduriger beloop wordt burn-out genoemd. Er is sprake van een relatief lange voorgeschiedenis van overbelasting (zes maanden tot een jaar) en een chronisch klachtenbeloop. Degene valt langdurig uit en arbeidsongeschiktheid dreigt. Er is een verstoorde relatie met het werk.

Wat zijn de symptomen van een burn-out?

De kern van burn-out is dat het energieniveau is aangedaan. Burn-out wordt primair gekenmerkt door uitputting en een cynische houding ten opzichte van het werk. Door de burn-out ziet men het nut van zijn werk niet meer in.

Wanneer u net van een burn-out aan het herstellen bent, waar staat u dan?

‘Het ijs is nog dun’. U kunt het vergelijken met een gebroken been. Wanneer het gips eraf is, houdt het nog niet in dat het been volledig hersteld is. Spieren moeten bijvoorbeeld nog aansterken. Iemand die herstellende is van een burn-out heeft wel voldoende energie maar moet nog wel alert zijn op hetgeen wat hij doet. Een goede balans tussen werk en privé is hierbij belangrijk.

Heeft u vragen of wilt u een afspraak maken?

Bel ons
030 299 62 77

Belafspraak
inplannen