Werkstress

Een gezonde werkdruk is prima, maar wat als deze omslaat in ongezonde werkstress? En dit zelfs leidt tot verzuim. Verzuim door stress en psychische klachten is te voorkomen, door vroegtijdig de signalen te herkennen en aan te pakken. Maar wat is nou precies werkstress? En wat is het verschil met werkdruk? En wat kunt u er als werkgever aan doen? U leest het in dit artikel.

werkstress

Wat is werkstress?

Stress ontstaat wanneer de druk zo hoog is, dat de grens van het persoonlijk aanpassingsvermogen wordt overschreden. Niet alle stress is negatief. Een bepaalde mate van stress kan zelfs zorgen voor betere prestaties. Maar als de spanning te groot wordt, kunnen onze prestaties eronder lijden. Op de lange termijn kan die spanning zelfs serieuze gevolgen hebben voor ons functioneren en onze gezondheid. U kunt stress zien als een belangrijk signaal. Ga dus na wat er precies aan de hand is. Stress is vaak gerelateerd aan bepaalde werkeisen en/of problemen in de privésfeer. Stress in, of door de werksituatie wordt werkstress genoemd. Iemand is, of voelt zich niet in staat om te voldoen aan de eisen van de werkomgeving. Vaak is het mogelijk om hier iets aan te doen, of kunt u nieuwe overtuigingen en vaardigheden aanleren om met de situatie om te gaan.

Werkstress in de Arbowet

Als werkgever bent u verplicht werkstress te voorkomen en indien niet mogelijk te beperken. De wetgever noemt dit onder de noemer: psychosociale arbeidsbelasting. De Arbowet legt de term psychosociale arbeidsbelasting uit in het hoofdstuk Definities: “de factoren direct of indirect onderscheid met inbegrip van seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en werkdruk, in de arbeidssituatie die stress teweeg brengen”. Als werkgever bent u dus verplicht werkdruk te voorkomen. De aanpak hierop legt u vast in een wettelijk verplicht PSA-beleid.

 

Cijfers over werkstress in het mkb tot juli 2019

Het gemiddelde verzuim in Nederland van medewerkers in het mkb (200 medewerkers) bedraagt 3,8%. Van het langdurend verzuim (> 6 weken) valt 35% uit door psychische klachten. 25% van het langdurend verzuim is stressgerelateerd (verzuim met de diagnose spanning, overspanning of burn-out).

infographic werkstress

Gezonde werkdruk versus ongezonde werkstress

Van werkdruk is sprake als iemand te veel werk moet verrichten voor de gestelde tijd en/of in een hoog tempo zijn/haar werk moet verrichten. Werkdruk kan tot stress leiden, als het te lang aanhoudt en iemand zich hier onvoldoende van kan herstellen en/of er te weinig energiebronnen aanwezig zijn. Dit is gebaseerd op het Job Demands-Resources model.

Job Demands-Resources model

Het Job Demands-Resources model (JD-R model) is een veelgebruikt model dat inzicht geeft in de relatie tussen enerzijds de werkkenmerken en persoonlijke kenmerken, en anderzijds stress en burn-out.

De werkkenmerken zijn opgesplitst in werkeisen (job demands) en energiebronnen (job resources).

Werkeisen zijn de fysieke, psychologische, sociale en organisatorische factoren in het werk die inspanning vereisen. Denk aan werkdruk, geestelijke belasting, fysieke belasting en emotionele belasting. Als het veel inspanning kost om aan de werkeisen te voldoen, er onvoldoende herstel plaatsvindt en er te weinig energiebronnen zijn, kunnen werkeisen leiden tot stressreacties. Dit wordt het uitputtingsproces genoemd.

Energiebronnen zijn de positieve fysieke, psychologische, sociale en organisatorische factoren in het werk. Ze helpen om te gaan met de werkeisen, bij het bereiken van doelen en bij het stimuleren van persoonlijke groei. Onder energiebronnen vallen bijvoorbeeld carrièremogelijkheden, steun van collega’s en leidinggevenden, participatie in besluitvorming, autonomie en feedback.

Hoe ontstaat stress video?

In deze korte animatie leggen we uit hoe stress ontstaat aan de hand van het JD-R model.

Zo ontstaat werkstress

Als de inspanningen om aan de werkeisen te voldoen te hoog zijn, er onvoldoende herstel plaatsvindt en er onvoldoende energiebronnen volgens het JD-R model aanwezig zijn, kunnen werkeisen overgaan in werkstressoren en leiden tot stressreacties. Er kunnen zich ook gebeurtenissen in de privésfeer voordoen die voor stress zorgen. Bijvoorbeeld: ziekte en/of overlijden van dierbaren, scheiding, verhuizing, zwangerschap en geboorte, problemen in de opvoeding, financiële problemen, trouwen en ontslag. Dit is het uitputtingsproces. Mensen met bepaalde persoonlijke kenmerken en overtuigingen zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van stressklachten en burn-out dan anderen. Vaak wordt iemand die snel piekert, zich veel zorgen maakt, weinig zelfvertrouwen heeft en een passieve manier om met problemen om te gaan in verband gebracht met stress. Extraverten lijken juist minder risico te lopen op stressklachten en burn-out.

Wat veroorzaakt werkstress?

Wat precies werkstress veroorzaakt, ligt aan verschillende factoren. Past het werk bij de werknemer? Hoe is de privésituatie? Ervaart iemand thuis ook stress? En wat voor persoon is het? Maakt hij zich snel druk of gaat hij gemakkelijk over zijn grenzen heen? Onderzoek heeft uitgewezen dat ziekmeldingen veroorzaakt door stress het vaakst voorkomt onder werknemers van 35-44 jaar. Onder werknemers van 45 jaar en ouder neemt het aantal ziektedagen veroorzaakt door stress wel toe, vaak door de stressvolle combinatie van mantelzorg en werk. Ook is bewezen dat vrouwen door stress langer ziek blijven dan mannen.

Wat zijn de signalen van werkstress?

De symptomen van werkdruk zijn alertheid en concentratie. Iemand kan veel doen in beperkte tijd. Lichamelijk krijgt hij het misschien warm en een beetje zweten om de warmte kwijt te raken is niet ongewoon. Als het stressmoment voorbij is, zwakken deze symptomen af. Het lichaam heeft tijd om te herstellen.

Bij werkstress heeft het lichaam geen tijd om te herstellen. Er zijn veel symptomen die kunnen wijzen op stress. Iemand kan zich onrustig of moe voelen en er komt minder uit zijn handen. Hij kunt ook snel geïrriteerd zijn of zelfs agressief. Maar ook fysieke klachten kunnen een rol spelen zoals hoofdpijn of maag- en darmklachten. De symptomen voor te veel stress zijn voor werkstress of privé-stress nagenoeg hetzelfde. Op de werkvloer worden de klachten uiteraard zichtbaar ten opzichte van het werk of collega’s. Dus bijvoorbeeld een lagere productiviteit, moeite hebben met veranderingen op de werkvloer of in de werkzaamheden. Cynischer over de werkdruk of het bedrijf, sneller geïrriteerd naar de collega’s en ontevredenheid zijn ook symptomen. Het symptoom die het meest werk gerelateerd is, is het ziek melden. Even een dagje niet naar werk om bij te komen.

Signalen die kunnen wijzen op stress kunnen geclusterd worden en zijn als volgt:

Denken Emotie
  • besluiteloos/piekeren
  • concentratieproblemen
  • verstrooid/vergeetachtig
  • ongeïnteresseerd 
  • van hak op de tak/niets afmaken
  • afwezig/ prioriteiten verwarren
  • ontevreden/prikkelbaar
  • onzeker/ongemotiveerd
  • agressief/desinteresse
  • lusteloos
  • wisselende stemmingen
  • opgejaagd/schuldgevoel
Fysiek Gedrag
  • hoofdpijn/nek- of rugpijn
  • zweten/ slecht slapen
  • maag- of darmklachten
  • onrust/moe
  • aankomen/afvallen
  • hartkloppingen/duizeligheid
  • snel geïrriteerd/agressief
  • meer roken/drinken/geremd
  • meer medicijngebruik
  • snel huilen/vaker ziekmelden
  • irriteren aan anderen
  • slecht presenteren/kleine ongelukjes

 

Verzuim door werkstress

Van het langdurend psychisch verzuim (>6 weken), valt een kwart van de werknemers uit door stress. Dit aandeel is al jaren te hoog. Het is ook belangrijk om de eerste signalen van stress te leren herkennen. Welke klachten worden ervaren bij stress en wat kunt u doen om deze klachten te verminderen? Wat levert stress op? Waar krijgt u (weer) energie van? Hierbij is het ook belangrijk om aandacht te besteden aan het mobiliseren van sociale steun. Bij ernstige stress- en burn-outklachten is professionele steun noodzakelijk. Denk hierbij aan een bedrijfsmaatschappelijk werker of het open spreekuur van de bedrijfsarts met eventuele doorverwijzing naar een psycholoog. Werkgevers hebben een rol in het (leren) herkennen van stresssignalen en dit bespreekbaar te maken met de werknemer. Belangrijk is open te staan voor het gesprek, een luisterend oor te bieden, én samen oplossingsrichtingen te benoemen en deze op te volgen.

Verzuim door werkstress voorkomen

Als iemand gemotiveerd en met plezier werkt, haalt iemand energie uit zijn werk. Ervaart de werknemer werkstress dan neemt de kans op verzuim toe door controleverlies en een gebrek aan energiebronnen. In meer dan 70% van de gevallen is psychisch verzuim gerelateerd aan stress op het werk, vaak met langdurend ziekteverzuim als gevolg. Het is daarom uitermate belangrijk om psychische klachten vanwege werkstress vroegtijdig te signaleren. Maar waar moet u als werkgever op letten en hoe kunt u verzuim door werkgerelateerde stress tegengaan, of juist langdurige uitval door aanhoudende stressklachten voorkomen. We leggen het hieronder uit. 

Webinar Voorkom dat gezonde werkdruk omslaat in ongezonde werkstress

Een gezonde werkdruk hoeft helemaal niet erg te zijn. Dit kunt u als werkgever ook niet altijd voorkomen. Maar wat als een gezonde werkdruk omslaat in ongezonde werkstress? En dit zelfs leidt tot verzuim? Welke rol speelt leefstijl hierin en wat kunt u hier zelf als werkgever aan doen? In ons gratis webinar op 28 november om 12.00 geeft onze arbeid- en organisatiedeskundige Ronald Klee u praktische tips hoe u ongezonde werkstress bij uw werknemers kunt voorkomen of beperken. 

Direct aanmelden

Werkdruk verlagen?

Om werkstress te voorkomen richten veel werkgevers en werknemers zich voornamelijk op het verminderen van de werkdruk, door bijvoorbeeld het aantal taken te verlagen. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangewezen dat deze aanpak op het gebied van stressreductie werkt als een werknemer al psychisch ziek is, maar dat dit niet de oplossing is om werkgerelateerde stressklachten te voorkomen. Om stress op het werk te verminderen, is het juist van belang dat de werknemer energiebronnen benut.

Energiebronnen

Energiebronnen zijn de fysieke, psychologische, sociale en organisatorische factoren in het werk die helpen om te gaan met de werkeisen. Onder energiebronnen vallen bijvoorbeeld carrièremogelijkheden en feedback, steun van collega’s en leidinggevenden, participatie in besluitvorming en vrijheid bij het uitvieren van de werkzaamheden. Persoonlijke hulpbronnen worden los gezien van energiebronnen.

Persoonlijke hulpbronnen

Persoonlijke hulpbronnen zijn eigenschappen van werknemers die de weerbaarheid en het vermogen om de omgeving op een succesvolle manier te beïnvloeden weerspiegelen. Voorbeelden zijn waargenomen eigen competentie en emotionele stabiliteit. Persoonlijke hulpbronnen maken het behalen van werkdoelen mogelijk en dragen bij aan persoonlijke ontwikkeling.

Meest voorkomende energiebronnen tegen werkstress

Voor jongeren – zo blijkt uit onderzoek van ArboNed - is groei en ontwikkeling een drijfveer, en bij ouderen is autonomie meer een motivator. Gebrek hieraan kan leiden tot werkstress. Vanuit de wetenschap wordt een diversiteit aan drijfveren onderscheiden. Denk aan eigen regelruimte, zelfstandigheid, sociale steun van thuis, sociale verbinding met collega’s, feedback, inspraak, persoonlijke ontwikkeling. De verdeling en de belangrijkheid van die basisbehoeften verschilt per persoon. Logisch dat de keuze en de passendheid van werk hiermee samenhangen.

Werkstress in de zorg en onderwijs

Groepen kunnen ook gemeenschappelijke basisbehoeften hebben. Werknemers in de zorg bijvoorbeeld, zijn sterk gericht op verbondenheid. In die sector is daarom de tijd voor het praatje met de cliënt van belang. In het onderwijs hebben werknemers meer de behoefte aan groei en ontwikkeling. Inspelen op die basisbehoeften is een belangrijke voorwaarde voor het optimaal functioneren van werknemers. Personen die aangesloten zijn op hun basisbehoefte presteren beter, los van de druk die zij ervaren. Niet meer aangesloten zijn op deze behoeften kan symptomen van werkstress met zich meebrengen.

Ervaringsdeskundigen van ArboNed aan het woord

Preventie van verzuim door werkstress

Sturen op vergroten van verschillende energiebronnen en het beperken van verschillende stressoren werkt om werkstress te voorkomen. Dit zal ook de bevlogenheid onder werknemers vergroten. U kunt het belang van een gezonde werk-privébalans uitdragen door bijvoorbeeld communiceren dat het werk zo veel mogelijk in de afgesproken uren moet worden gedaan. U als werkgever heeft veelal een voorbeeldfunctie, dus u zou het goede voorbeeld moeten geven. Ook hier is het belangrijk om goed contact te onderhouden met werknemers. Vraag actief hoe het gaat. 

Hoe gaat u als werkgever om met werkstress bij al de verschillende werknemers?

Heeft u meerdere werknemers in dienst, dan lijkt het een onmogelijke opgave. Elk persoon is anders, heeft andere stressoren en andere energiebronnen dus ervaart werkstress dus ook anders. En de business gaat door. Wat moet u als werkgever met die werkstress? Ga hier vooral over in gesprek met uw werknemers. Als u merkt dat energiegevers en -nemers invloed hebben op het werk en rendement is het belangrijk dit te bespreken. U kunt dan aangeven wat u hiervan vindt en wat u van de werknemers verwacht. Belangrijk is om goede afspraken met elkaar te maken, want begrip is enerzijds heel belangrijk, maar ook verwachtingen en de voortgang van het werk. ArboNed kan u daarbij ook helpen met behulp van Preventief medisch onderzoek (PMO).

Preventief medisch onderzoek

In het PMO komen verschillende werkeisen, energiebronnen en persoonlijke hulpbronnen uitvoerig aan bod. Welke werkeisen, energiebronnen en persoonlijke hulpbronnen er precies worden uitgevraagd wordt afgestemd met de werkgever. Na het invullen kunnen werknemers een individueel rapport en de opdrachtgever een groepsrapport ontvangen. Aanvullend kan er gekozen worden voor een individueel terugkoppelgesprek met een werknemer waarin de resultaten worden besproken en handvatten worden aangereikt om de duurzame inzetbaarheid van de desbetreffende werknemer te vergroten. 

werkstressTraining Voorkom uitval door stress

Tijdens de praktische training van één dag leert u alles over gezonde werkdruk, ongezonde werkstress en hoe uitval door werkstress te voorkomen

Wat is een burn-out?

Onder burn-out verstaan wij een langdurige negatieve, geestesgesteldheid die primair gekenmerkt wordt door uitputting en gepaard gaat met spanningsklachten, verminderd functioneren en een cynische werkhouding. De term burn-out (letterlijk vertaald: opbranden) is een metafoor die betrekking heeft op de mentale uitputting. Zoals een vuur kan doven door onvoldoende brandstof, zo kan iemand zijn werklust uitdoven door een gebrek aan mentale energie.  Het is de negatieve optelsom van iemand uitput en van wat iemand motiveert (energie geeft) in met name het werk. U kunt dit vergelijken met een bankrekening. Als een werknemer werk heeft wat hem boeit en steun geeft, dan wordt er steeds geld bijgestort en is er gemiddeld een overschot. Als het werk zodanig zwaar is dat dit leidt tot te grote uitputting, dan komt iemand rood te staan. Als dit tijdelijk is, is dat niet zo erg. Zeker als er later geld teruggestort wordt. Maar dit kan niet langdurig zonder dat het gevolgen heeft voor de mentale gezondheid.

Wat is het verschil tussen werkstress en een burn-out?

Langere ongezonde werkstress leidt vaak tot overspannenheid. Overspannen in de huidige definitie is een klinisch beeld met als kenmerk stress-gerelateerde klachten, die grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven. Een werknemer is moe, gespannen, prikkelbaar, emotioneel labiel, lijdt aan concentratieverlies en/of slaapt slecht. Het sociaal of beroepsmatig functioneren is dermate beperkt door klachten dat het werk niet meer kan worden vervuld. Degene valt uit en de duur van de problematiek loopt tot circa drie maanden. De ’chronische vorm’ van werkgerelateerde overspannenheid met een langduriger beloop wordt burn-out genoemd. Er is sprake van een relatief lange voorgeschiedenis van overbelasting (zes maanden tot een jaar) en een chronisch klachtenbeloop. Degene valt langdurig uit en arbeidsongeschiktheid dreigt. Er is een verstoorde relatie met het werk.

Wat zijn de symptomen van een burn-out?

De kern van burn-out is dat het energieniveau is aangedaan. Burn-out wordt primair gekenmerkt door uitputting en een cynische houding ten opzichte van het werk. Door de burn-out ziet men het nut van zijn werk niet meer in.

training-werkstressMet de praktische training 'Voorkom uitval door ongezonde werkstress' leert u stress bij werknemers te voorkomen, de signalen te herkennen en de oorzaak aan te pakken. En voldoet u gelijk aan de Arbowet.

Bekijk de training

Gerelateerde nieuwsberichten

teaser_Bed

Verzuim verlagen

Gezonde werknemers maken een gezonde onderneming. Beperken of zelfs voorkomen dat uw werknemers zich ziek melden, is van…
10 minuten