Arbeidsrisico’s verminderen

U kunt de kans op ongelukken en gezondheidsklachten sterk verkleinen, als u weet welke risico’s werknemers lopen in uw organisatie. Door die risico’s aan te pakken, verlaagt u het verzuim en zorgt u voor gemotiveerde werknemers die efficiënt en veilig kunnen werken. Als werkgever bent u bovendien wettelijk verplicht uw mensen een gezonde en veilige werkomgeving te bieden. Welke arbeidsrisico’s er zijn en wat kunt u doen om ze aan te pakken, leest u in dit artikel.

Arbeidsrisico’s verminderen

De arbeidsrisico’s

De meeste mensen brengen dagelijks ongeveer een derde van hun tijd door op het werk. Het spreekt voor zich dat ze hun werk veilig en gezond moeten kunnen doen. Een goede inschatting en aanpak van de arbeidsrisico’s hoort daarbij. De wettelijk verplichte Risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E) is hiervoor een belangrijk middel. Hierover leest u later in dit artikel meer.

Branches en werkzaamheden variëren sterk, dus u kunt zich voorstellen dat de arbeidsrisico’s ook flink uiteenlopen. Een top 5 van arbeidsrisico’s die het vaakst voorkomen, is er wel. De grootste risico’s zijn: gevaarlijke stoffen, geluid, machineveiligheid, werkplekinrichting en psychosociale arbeidsbelasting. Andere bekende risico’s zijn verlichting en klimaat(beheersing).

arbeidsrisicoArbeidsrisico's productieomgeving

Dit is de top vier van arbeidsrisico's in een productieomgeving.

1. Gevaarlijke stoffen

Ruim een miljoen Nederlanders heeft te maken met gevaarlijke stoffen op het werk en jaarlijks sterven er volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar schatting bijna 3.000 mensen door gevaarlijke stoffen. En dat terwijl veel werkgevers zich niet realiseren dat er bij hen in het bedrijf met gevaarlijke stoffen wordt gewerkt.

Bij gevaarlijke stoffen gaat het niet alleen om vervaardigde chemicaliën, maar ook om stoffen die ontstaan door processen. Het is van belang om voor elke werkplek binnen het bedrijf goed na te gaan welke mogelijke gevaarlijke stoffen er aanwezig zijn, wat de gevaren ervan zijn en of medewerkers eraan kunnen worden blootgesteld.

Heeft u binnen uw bedrijf te maken met gevaarlijke stoffen, dan moet u de gevaarlijke stoffen registreren die in de werkomgeving aanwezig kunnen zijn. Daarnaast moet u een nadere inventarisatie gevaarlijke stoffen uitvoeren, de RI&E gevaarlijke stoffen. De blootstelling (aard, mate en duur) aan gevaarlijke stoffen moet daarin worden beoordeeld. Op basis van de beoordeling van de blootstelling moet de werkgever maatregelen treffen om schadelijke gevolgen te voorkomen. De arbeidshygiënist kan u hierbij ondersteunen.

gevaarlijke stoffen

2. Schadelijk en hinderlijk geluid

Dagelijks worden zo’n 900.000 werknemers blootgesteld aan schadelijk geluid, vooral in de bouw en industrie. Schadelijk geluid is het niveau van het geluid boven 80 dB (A). Gemiddeld betekent een blootstelling vanaf 80 dB (A) gedurende 8 uur per dag, vijf dagen per week bij 40 dienstjaren dat er schade kan ontstaan.

Gehoorschade kan niet worden genezen, maar wel worden voorkomen. Zowel de werkgever, als de werknemer heeft hier een verantwoordelijkheid. Veilig werken is niet alleen een kwestie van geluidsarme machines, duidelijke instructies en beschermingsmiddelen. Veilig gedrag is net zo belangrijk. Denk daarbij aan het consequent dragen van gehoorbescherming.

Hinderlijk geluid kan zowel boven als onder de 80 dB(A) liggen. Klachten over hinderlijk geluid kunnen zeer divers zijn: hoge geluidsniveaus, slechte spraakverstaanbaarheid, onvoldoende privacy, concentratieverlies, eentonigheid, schrikreacties, etc.

3. Machineveiligheid

Jaarlijks gebeuren er ongeveer 425 ernstige ongevallen in Nederland. Het werken met machines, apparaten, gereedschappen en installaties brengt risico’s met zich mee. Machines kunnen gevaarlijk zijn, of ze kunnen gevaarlijk worden door veroudering of slijtage. U voorkomt ongelukken door ervoor te zorgen dat uw werknemers de machines veilig gebruiken en dat de apparaten voldoen aan alle veiligheids- en keurmerken.

De wetgeving voor machineveiligheid is gebaseerd op Europese richtlijnen. De Richtlijn Arbeidsmiddelen is in Nederland geïmplementeerd in het Arbobesluit. Op basis van de Richtlijn Arbeidsmiddelen moet u voor alle bestaande machines een risicobeoordeling (laten) uitvoeren, om het gewenste veiligheidsniveau te bereiken. De hoger veiligheidskundige kan u hierover adviseren.

geluid

4. Werkplekinrichting

Aangezien de meeste mensen zo’n groot deel van hun tijd doorbrengen op het werk, moet de werkplek voldoen aan de daarvoor gestelde veiligheids- en gezondheidseisen. Het gaat om alle typen werkplekken, of het nu in een productie- of kantooromgeving is. Slecht ingerichte werkplekken kunnen leiden tot gezondheidsklachten en ongevallen. Een goede werksituatie verlaagt het verzuim en daarmee de bedrijfskosten. Het zorgt bovendien voor een positieve bijdrage aan de productiviteit en tevredenheid van uw werknemers.

Een ergonoom kan wat de werkplek betreft op een breed vlak advies geven. Over de werkplekinrichting, maar ook over het opstellen van een eisenpakket voor meubilair en hulpmiddelen. Hij kan adviseren bij nieuwbouw, verbouwing en verhuizing, maar ook meedenken bij het ontwikkelen van nieuwe kantoorconcepten, zoals flexwerk en thuiswerk.

Beeldschermwerk

Op kantoor wordt altijd gewerkt met beeldschermen. Niet alleen computers maar ook tablets, displays en smartphones. Wij kijken per dag, op het werk én thuis, bijna net zoveel naar beeldschermen als dat we slapen. Handig al die schermen maar ook een belangrijke bron van klachten als hoofdpijn en last aan armen en nek. Klachten die uiteindelijk kunnen leiden tot (langdurig) verzuim.

Een ergocoach kan uw medewerkers helpen met het correct instellen van de beeldschermwerkplek. U kunt hiervoor een werknemer (bijvoorbeeld de preventiemedewerker) een training laten volgen.

kantoorTop drie arbeidsrisico's op kantoor

Dit zijn de risico's waarmee u in een kantooromgeving vooral rekening moet houden.

Fysieke belasting

Te zwaar tillen, te veel dragen, werken met trillend gereedschap of een ongunstige werkhouding. Dit kan zorgen voor ‘klachten aan het bewegingsapparaat’. En dat gebeurt helaas nog te veel, vooral in de bouwsector, zorgsector en logistieke sector waar de lichamelijke belasting van werknemers groot is. Ook fysieke onderbelasting (te weinig bewegen of te lang zitten) is ongezond.

Zorg ervoor dat uw preventiemedewerker of een externe deskundige, zoals een ergonoom, de houding en belasting van uw werknemers beoordeelt en de hulpmiddelen bekijkt. Hiermee kunt u chronische klachten voor zijn.

5. Psychosociale arbeidsbelasting

Bij arbeidsrisico’s gaat het om meer dan de werkplek en machines. Ook de omgang met collega’s kan veel invloed hebben op hoe iemand zich voelt. Zeker als er sprake is van pesten, agressie en geweld, discriminatie of seksuele intimidatie. Deze vormen van psychosociale arbeidsbelasting (PSA) kunnen ingrijpende gevolgen hebben; mensen kunnen er letterlijk ziek van worden. Ook werkstress – verantwoordelijk voor een kwart van het psychisch verzuim – valt onder de noemer psychosociale arbeidsbelasting.

Als werkgever bent u verplicht grensoverschrijdend gedrag, werkdruk en werkstress te voorkomen. De aanpak op ongewenste situaties, zoals pesten of discriminatie, legt u vast in een wettelijk verplicht PSA-beleid. U kunt het beleid zelf vormgeven, of opstellen in samenwerking met een externe bedrijfsmaatschappelijk werker.

Pesten op het werk

Volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft maar liefst 1 op de 10 werknemers te maken met pestgedrag. En pesten kan grote gevolgen hebben. Werknemers die het mikpunt zijn van pesterijen krijgen vaak minder zelfvertrouwen en komen in een sociaal isolement terecht. De persoonlijke waardigheid en mentale integriteit van werknemers raken beschadigd. Ze kunnen slaapproblemen ontwikkelen en de productiviteit gaat achteruit. Uiteindelijk melden ze zich ziek en de spanning kan er uiteindelijk toe leiden dat de werknemer uitvalt met een burn-out. Als het echt zo ver komt, bent u uw medewerker gemiddeld 8 maanden kwijt. De Arbowet verplicht werkgevers om een anti-pestbeleid te hebben als onderdeel van het PSA-beleid.

Discriminatie op het werk

Sinds 2009 is het verbod op discriminatie ook in de Arbowet opgenomen. De gevolgen zijn vergelijkbaar met die van pesten. De persoonlijke waardigheid en mentale integriteit van werknemers die gediscrimineerd worden, raken beschadigd. Ze kunnen slaapproblemen ontwikkelen en de productiviteit gaat achteruit. Uiteindelijk melden ze zich ziek en kunnen zelfs arbeidsongeschikt raken. Het is dus niet alleen wettelijk verplicht, maar ook van belang voor het verminderen van arbeidsrisico’s om een goed PSA-beleid op te stellen. Dat maakt het voor iedereen duidelijk wat binnen uw organisatie wel en niet mag en kan. U benoemt verder een interne of externe vertrouwenspersoon en u stelt een klachtencommissie in.

Vertrouwenspersoon

Neerbuigende opmerkingen, agressie, pesten. Het zijn problemen die in elke organisatie kunnen voorkomen, maar waar slachtoffers vaak niet zomaar over durven spreken. Het aanstellen van een vertrouwenspersoon kan een belangrijk onderdeel zijn van het beleid op het gebied van psychosociale arbeidsbelasting. Een vertrouwenspersoon verlaagt de drempel om problemen aan te kaarten, wat bijdraagt aan een goede werksfeer en de duurzame inzetbaarheid van uw mensen.

VPTraining Vertrouwenspersoon

Na de training kunt u gesprekken voeren als vertrouwenspersoon en werknemers adviseren over het vervolg na een melding.

Verlichting

Fel licht heeft een andere impact op de werknemer dan gedempt licht. En als er bijvoorbeeld onvoldoende verlichting is, kunnen werknemers meer fouten maken. Om risico’s te beperken, past u de verlichtingssterkte en lichtkleur aan de omgeving en werkzaamheden aan. Schaduwvorming, weerkaatsingen en contrastverschillen moeten worden voorkomen.

U kunt verlichting ook in positieve zin inzetten en bijvoorbeeld (laten) uitzoeken welk licht in uw werkomgeving juist een stimulerend effect heeft. De arbeidshygiënist kan u hierover adviseren.

Binnenklimaat

Een droge mond, geïrriteerde ogen, hoofdpijn, veelvuldige verkoudheid: klachten waarbij het binnenklimaat, of de klimaatbeheersing, de boosdoener kan zijn. Het thermisch binnenklimaat op de werkplek heeft invloed op het comfort en productiviteit van de werknemers. In extreme gevallen kan het thermisch binnenklimaat leiden tot onomkeerbare gezondheidsschade. Het thermisch binnenklimaat kunt u verbeteren door technische en organisatorische maatregelen te nemen. Ook op dit gebied kan een arbeidshygiënist uitkomst bieden en oplossingen aandragen.

Hittebelasting en werken in de kou

Wat u kon lezen over het binnenklimaat geldt ook voor de aanpak van hittebelasting en voor werken in de kou. Centraal staat de temperatuurbalans in het lichaam (de kerntemperatuur). Het is zaak om deze rond de 37 graden Celsius te houden. De kerntemperatuur komt tot stand door de omgeving, het metabolisme (de stofwisseling) en het regulerend vermogen van het lichaam. Het metabolisme is verantwoordelijk voor de interne warmteproductie van het lichaam. Deze warmte is een bijproduct van het verbrandingsproces tijdens ons metabolisme (de spijsvertering).

Bij een toename van activiteiten neemt ook de interne warmte toe, bovenop de omgevingsfactoren. Bij extreme warmte heeft het lichaam moeite om zijn kerntemperatuur niet te laten oplopen en dat brengt risico’s met zich mee. Ook als de temperatuur te veel daalt kunnen lichaamsfuncties verstoord raken. Daalt de kerntemperatuur tot onder de 35 gaden Celsius, dan is er sprake van onderkoeling. Onderkoeling kan een hartstilstand veroorzaken.

Opwarming en verkoeling van het lichaam tot gevaarlijke niveaus is te voorkomen door voorspellende normen te gebruiken die bijvoorbeeld een maximale verblijfstijd en rustverhouding voor te schrijven. De arbeidshygiënist kan u hierover adviseren.

hitteTips voor werken tijdens een hittegolf

Een stijging van de temperatuur heeft effect op de productiviteit en het concentratievermogen. Zo houdt u het hoofd koel.

Hoe kunt u arbeidsrisico’s verminderen?

Waar gehakt wordt, vallen spaanders. Maar arbeidsrisico’s kunt u verminderen, waardoor u het verzuim binnen uw organisatie kunt verlagen.

Risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E)

Elk bedrijf met personeel moet inventariseren of en hoe het werk gevaarlijk of ongezond kan zijn voor werknemers, zodat er – waar nodig – maatregelen getroffen kunnen worden. Dat doet u met de wettelijk verplichte RI&E. Als u alle risico’s in uw organisatie heeft geïnventariseerd en geëvalueerd, stelt u een Plan van aanpak op. Dat Plan van aanpak is in feite een praktische ‘to do list’ waarin u bij elk verbeterpunt vermeldt wie het punt hoe en wanneer aanpakt.

Ten aanzien van de RI&E is het verder van belang om te weten dat de werknemersvertegenwoordiging instemmingsrecht heeft. Zij moet onder meer instemmen met het RI&E-instrument, de getoetste RI&E en het Plan van aanpak. Het is dan ook verstandig om de leden van de werknemersvertegenwoordiging in een vroeg stadium te betrekken bij het opstellen van de RI&E en het Plan van aanpak.

ri&eZelf een RI&E maken

Hoe kunt u zelf een RI&E maken? Volg de stappen uit dit artikel.

Preventief medisch onderzoek (PMO)

Het wettelijk verplichte PMO geeft uw werknemers inzicht in hun gezondheid, leefstijl en gezondheidsrisico’s. U krijgt (op groepsniveau) inzicht in de mentale en fysieke gezondheid van uw mensen en kunt daarmee gezondheidsrisico’s voor uw werknemers beperken.

Veiligheidstrainingen

Bedrijven die samen met hun werknemers willen werken aan een veilige werkplek, om (bedrijfs)ongevallen te voorkomen, doen er goed aan veiligheidstrainingen te volgen. Door uw werknemers deze trainingen aan te bieden, zorgt u ervoor dat iedereen veiliger werkt, het aantal ongevallen vermindert en het verzuim daalt.

Keuringen

Elke functie stelt zowel mentale als fysieke eisen aan uw werknemers. Het is belangrijk om regelmatig te onderzoeken of zij in staat zijn te voldoen aan de (zware) eisen, zodat ze zichzelf én anderen niet in gevaar brengen. Voor bepaalde beroepen zijn medische keuringen zelfs verplicht.

ri&e

Rol van de preventiemedewerker

De preventiemedewerker is een door de werkgever aangestelde werknemer die de werkgever in het bedrijf bijstaat op het gebied van preventie en bescherming. De wettelijke taken van een preventiemedewerker zijn:

  • Het (mede) opstellen en uitvoeren van de Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).
  • Het adviseren en nauw samenwerken met de ondernemingsraad / personeelsvertegenwoordiging over de te nemen maatregelen voor een goed arbeidsomstandighedenbeleid en het (mede) uitvoeren van deze maatregelen.
  • Het adviseren aan en samenwerken met de bedrijfsarts en andere arbodienstverleners.

Naast instemmingsrecht bij de keuze van de preventiemedewerker krijgt de werknemersvertegenwoordiging (OR, PVT) ook instemmingsrecht over de positionering van de preventiemedewerker in de organisatie.

De preventiemedewerker is geïntroduceerd om ervoor te zorgen dat bedrijven ‘binnenshuis’ meer deskundigheid zouden ontwikkelen rond gezondheidsrisico’s en preventie. Wie dagelijks op de werkvloer is en onderdeel uitmaakt van de bedrijfscultuur, kan eventuele arbeidsrisico’s in een vroeg stadium signaleren.

preventiemedewerkerVeelgestelde vragen

In de Arbowet heeft de preventiemedewerker een belangrijke rol. Lees hier de antwoorden op alle veelgestelde vragen.